ققنوس

چراغ چشم تو

ghoghnoos-1889 — Tue, 10 Nov 2009 21:52:18 GMT

تو کیستی که من این گونه ، بی تو بی تابم؟

شب از هجوم خیالت نمی برد خوابم.

تو چیستی، که من از هر موج تبسم تو

بسان قایق سرگشته روی گردابم!

تو در کدام سحر، بر کدام اسب سپید؟

تو را کدام خدا؟

تو از کدام جهان؟

تو در کدام کرانه، تو از کدام صدف؟

تو در کدام چمن همره کدام نسیم؟

تو از کدام سبو؟

من از کجا سر راه تو آمدم ناگاه!

چه کرد با دل من آن نگاه شیرین، آه!

مدام پیش نگاهی، مدام پیش نگاه!

کدام نشاط دویده ست از تو در تن من؟

که ذره های وجود م تو را که می بینند،

به رقص می آیند،

سرود می خوانند!

چه آرزوی محالی ست زیستن با تو

مرا همین بگذارند یک سخن با تو:

به من بگو که مرا از دهان شیر بگیر!

به من بگو که برو در دهان شیر بمیر!

بگو برو جگر کوه قاف را بشکاف!

ستاره ها را از آسمان بیار به زیر؟

تو را به هرچه تو گویی، به دوستی سوگند

هر آنچه خواهی از من بخواه،صبر مخواه.

که صبر، راه درازی ست به مرگ پیوسته ست!

تو آرزوی بلندی و، دست من کوتاه

تو دوردست امیدی و پای من خسته ست.

همه وجود تو مهر است و جان من محروم

چراغ چشم تو سبز ست و راه من بسته ست.

"فریدون مشیری"

آفتاب می شود

ghoghnoos-1889 — Thu, 27 Aug 2009 18:31:18 GMT

نگاه کن که غم درون دیده ام
چگونه قطره قطره آب می شود
چگونه سایه سیاه سرکشم
اسیر دست آفتاب می شود
نگاه کن
تمام هستیم خراب می شود
شراره ای مرا به کام می کشد
مرا به اوج می برد
مرا به دام میکشد
نگاه کن
تمام آسمان من
پر از شهاب می شود
تو آمدی ز دورها و دورها
ز سرزمین عطر ها و نورها
نشانده ای مرا کنون به زورقی
ز عاجها ز ابرها، بلورها
مرا ببر امید دلنواز من
ببر به شهر شعر ها و شورها
به راه پر ستاره می کشانی ام
فراتر از ستاره می نشانی ام
نگاه کن
من از ستاره سوختم
لبالب از ستارگان تب شدم
چو ماهیان سرخ رنگ ساده دل
ستاره چین برکه های شب شدم
چه دور بود پیش از این زمین ما
به این کبود غرفه های آسمان
کنون به گوش من دوباره می رسد
صدای تو
صدای بال برفی فرشتگان
نگاه کن که من کجا رسیده ام
به کهکشان به بیکران به جاودان
کنون که آمدیم تا به اوجها
مرا بشوی با شراب موجها
مرا بپیچ در حریر بوسه ات
مرا بخواه در شبان دیر پا
مرا دگر رها مکن
مرا از این ستاره ها جدا مکن
نگاه کن که موم شب براه ما
چگونه قطره قطره آب میشود
صراحی سیاه دیدگان من
به لای لای گرم تو
لبالب از شراب خواب می شود
به روی گاهواره های شعر من
نگاه کن
تو میدمی و آفتاب می شود

« فروغ فرخزاد »

بدون شرح

ghoghnoos-1889 — Wed, 15 Apr 2009 23:48:18 GMT

در گذر گاه زمان خیمه شب بازی دهر

با همه تلخی و شیرینی خود می گذرد

عشق ها می میرند و رنگ ها رنگ دگر می گیرند

و فقط خاطره هاست و فقط خاطره هاست

که چه شیرین و چه تلخ دست ناخورده به جا می ماند .

"اخوان ثالث "

تولد ...

ghoghnoos-1889 — Sun, 06 Jan 2008 10:29:18 GMT

۱۹ ساله شدم !

آقا ، در این کویر تو باران رحمتی !

ghoghnoos-1889 — Tue, 01 Jan 2008 09:21:18 GMT

یزد سخت‌کوش ما
بنده به شما عزيزان يزد هميشه علاقه داشته‌ام و يزد و يزدى را ما هميشه دوست داشته‌ايم و بى‌دليل هم نبوده اين دوستى؛ علت اين است كه شما داراى ايمان و سخت‌كوشى هستيد. ايمان و تلاش و كوشش مداوم و جدى و پى‌گير در هر انسانى آن انسان را آباد مى‌كند، در هر مجموعه‌اى آن مجموعه را آباد مى‌كند، در هر شهرى، در هر كشورى، در هر برهه‌اى از تاريخ آن شهر را آن كشور را آن مقطع تاريخى را آباد مى‌كند و بحمدالله يزد عزيز ما و شما برادران و خواهران يزدى از ايمان و از سخت‌كوشى برخوردار بوده‌ايد و هستيد. (مقام معظم رهبری ، ۱۷/۰۹/۱۳۶۲ )

زندگي

ghoghnoos-1889 — Wed, 19 Dec 2007 18:06:18 GMT

با شدتي وحشيانه و جنون آميز ،

آن چنان که قلبم را سخت به درد آورد ،

آرزو کردم اي کاش هم اکنون همچون مسيح ،

بي درنگ ، آسمان از روي زمين برم دارد .

یا لااقل همچون قارون ،

زمين دهان بگشايد و مرا در خود فرو بلعد .

اما ... نه ،

من نه خوبي عيسي را داشتم و نه بدي قارون را .

من يک « متوسط » بي چاره بودم و ناچار ،

محکوم که پس از آن نيز « باشم و زندگي کنم » .

نه ، باشم و زنده بمانم .

و در اين « وادي حيرت » پر هول و بيهودگي سرشار ، گم باشم .

و همچون دانه اي که شور و شوق هاي روييدن در درونش خاموش مي ميرد ،

و آرزوهاي سبز در دلش مي پژمرد ،

در برزخ شوم اين « پيداي زشت »

و آن « ناپيداي زيبا » ، خرد گردم .

که اين سرگذشت دردناک و سرنوشت بي حاصل ماست .

در برزخ دو سنگ اين آسياي بي رحمي که ...

« زندگي » نام دارد !

« دفترهاي سبز ، دکتر علي شريعتي »

دین و سیاست

ghoghnoos-1889 — Wed, 07 Nov 2007 15:19:18 GMT

از توطئه های مهمی که در قرن اخیر ، خصوصا در دهه های معاصر ، و بویژه پس از پیروزی انقلاب ، آشکارا به چشم می خورد ، تبلیغات دامنه دار با ابعاد مختلف برای مایوس نمودن ملتها ، و خصوص ملت فداکار ایران ، از اسلام است . گاهی ناشیانه و با صراحت به اینکه احکام اسلام که هزار و چهارصد سال قبل وضع شده است نمی تواند در عصر حاضر کشور ها را اداره کند ، یا آنكه‌ اسلام‌ یك‌ دین‌ ارتجاعی‌ است‌ و با هر نوآوری‌ و مظاهر تمدن‌ مخالف‌ است‌، و در عصر حاضر نمی‌شود كشورها از تمدن‌ جهانی‌ و مظاهر آن‌ كناره‌ گیرند، و امثال‌ این‌ تبلیغات‌ ابلهانه‌ ، و گاهی‌ موذیانه‌ و شیطنت‌آمیز به‌ گونه ی‌ طرفداری‌ از قداست‌ اسلام‌ كه‌ اسلام‌ و دیگر ادیان‌ الهی‌ سر و كار دارند با معنویات‌ و تهذیب‌ نفوس‌ و تحذیر از مقامات‌ دنیایی‌ و دعوت‌ به‌ ترك‌ دنیا و اشتغال‌ به‌ عبادات‌ و اذكار و ادعیه‌ كه‌ انسان‌ را به‌ خدای‌ تعالی‌ نزدیك‌ و از دنیا دور می‌كند، و حكومت‌ و سیاست‌ و سررشته‌داری‌ برخلاف‌ آن‌ مقصد و مقصود بزرگ‌ و معنوی‌ است‌، چه‌ اینها تمام‌ برای‌ تعمیر دنیا است‌ و آن‌ مخالف‌ مسلك‌ انبیای‌ عظام‌ است‌! و مع‌الاسف‌ تبلیغ‌ به‌ وجه‌ دوم‌ در بعض‌ از روحانیان‌ و متدینان‌ بی خبر از اسلام‌ تأثیر گذاشته‌ كه‌ حتی‌ دخالت‌ در حكومت‌ و سیاست‌ را به‌ مثابه ی‌ یك‌ گناه‌ و فسق‌ می‌دانستند و شاید بعضی‌ بدانند! و این‌ فاجعه‌ بزرگی‌ است‌ كه‌ اسلام‌ مبتلای‌ به‌ آن‌ بود.

گروه‌ اول‌ كه‌ باید گفت‌ از حكومت‌ و قانون‌ و سیاست‌ یا اطلاع‌ ندارند یا غرضمندانه‌ خود را به‌ بی‌اطلاعی‌ می‌زنند. زیرا اجرای‌ قوانین‌ بر معیار قسط‌ و عدل‌ و جلوگیری‌ از ستمگری‌ و حكومت‌ جائرانه‌ و بسط‌ عدالت‌ فردی‌ و اجتماعی‌ و منع‌ از فساد و فحشا و انواع‌ كجرویها، و آزادی‌ بر معیار عقل‌ و عدل‌ و استقلال‌ و خودكفایی‌ و جلوگیری‌ از استعمار و استثمار و استعباد، و حدود و قصاص‌ و تعزیرات‌ بر میزان‌ عدل‌ برای‌ جلوگیری‌ از فساد و تباهی‌ یك‌ جامعه‌، و سیاست‌ و راه‌ بردن‌ جامعه‌ به‌ موازین‌ عقل‌ و عدل‌ و انصاف‌ و صدها از این‌ قبیل‌، چیزهایی‌ نیست‌ كه‌ با مرور زمان‌ در طول‌ تاریخ‌ بشر و زندگی‌ اجتماعی‌ كهنه‌ شود. این‌ دعوی‌ به‌ مثابه ی‌ آن‌ است‌ كه‌ گفته‌ شود قواعد عقلی‌ و ریاضی‌ در قرن‌ حاضر باید عوض‌ شود و به‌ جای‌ آن‌ قواعد دیگر نشانده‌ شود. اگر در صدر خلقت‌، عدالت‌ اجتماعی‌ باید جاری‌ شود و از ستمگری‌ و چپاول‌ و قتل‌ باید جلوگیری‌ شود، امروز چون‌ قرن‌ اتم‌ است‌ آن‌ روش‌ كهنه‌ شده‌! و ادعای‌ آنكه‌ اسلام‌ با نوآوردها مخالف‌ است‌ ـ همان‌ سان‌ كه‌ محمدرضا پهلوی‌ مخلوع‌ می‌گفت‌ كه‌ اینان‌ می‌خواهند با چهارپایان‌ در این‌ عصر سفر كنند ـ یك‌ اتهام‌ ابلهانه‌ بیش‌ نیست‌. زیرا اگر مراد از مظاهر تمدن‌ و نوآوردها، اختراعات‌ و ابتكارات‌ و صنعتهای‌ پیشرفته‌ كه‌ در پیشرفت‌ و تمدن‌ بشر دخالت‌ دارد، هیچ‌گاه‌ اسلام‌ و هیچ‌ مذهب‌ توحیدی‌ با آن‌ مخالفت‌ نكرده‌ و نخواهد كرد بلكه‌ علم‌ و صنعت‌ مورد تأكید اسلام‌ و قرآن‌ مجید است‌. و اگر مراد از تجدد و تمدن‌ به‌ آن‌ معنی‌ است‌ كه‌ بعضی‌ روشنفكران‌ حرفه‌ای‌ می‌گویند كه‌ آزادی‌ در تمام‌ منكرات‌ و فحشا حتی‌ همجنس‌بازی‌ و از این‌ قبیل‌، تمام‌ ادیان‌ آسمانی‌ و دانشمندان‌ و عقلا با آن‌ مخالفند گرچه‌ غرب‌ و شرق زدگان‌ به‌ تقلید كوركورانه‌ آن‌ را ترویج‌ می‌كنند.

و اما طایفه ی‌ دوم‌ كه‌ نقشه موذیانه‌ دارند و اسلام‌ را از حكومت‌ و سیاست‌ جدا می‌دانند. باید به‌ این‌ نادانان‌ گفت‌ كه‌ قرآن‌ كریم‌ و سنت‌ رسول‌الله ـ صلی‌الله علیه‌ و آله‌ ـ آنقدر كه‌ در حكومت‌ و سیاست‌ احكام‌ دارند در سایر چیزها ندارند؛ بلكه‌ بسیار از احكام‌ عبادی‌ اسلام‌، عبادی‌ ـ سیاسی‌ است‌ كه‌ غفلت‌ از آنها این‌ مصیبتها را به‌ بار آورده‌. پیغمبر اسلام‌(ص‌) تشكیل‌ حكومت‌ داد مثل‌ سایر حكومتهای‌ جهان‌ لكن‌ با انگیزه بسط‌ عدالت‌ اجتماعی‌. و خلفای‌ اول‌ اسلامی‌ حكومتهای‌ وسیع‌ داشته‌اند و حكومت‌ علی‌بن‌ ابیطالب‌ ـ علیه‌السلام‌ ـ نیز با همان‌ انگیزه‌، به‌ طور وسیعتر و گسترده‌تر از واضحات‌ تاریخ‌ است‌. و پس‌ از آن‌ بتدریج‌ حكومت‌ به‌ اسم‌ اسلام‌ بوده‌؛ و اكنون‌ نیز مدعیان‌ حكومت‌ اسلامی‌ به‌ پیروی‌ از اسلام‌ و رسول‌ اكرم‌ ـ صلی‌الله علیه‌ و آله‌ ـ بسیارند.

اینجانب‌ در این‌ وصیتنامه‌ با اشاره‌ می‌گذرم‌، ولی‌ امید آن‌ دارم‌ كه‌ نویسندگان‌ و جامعه‌شناسان‌ و تاریخ‌نویسان‌، مسلمانان‌ را از این‌ اشتباه‌ بیرون‌ آورند. و آنچه‌ گفته‌ شده‌ و می‌شود كه‌ انبیا ـ علیهم‌السلام‌ ـ به‌ معنویات‌ كار دارند و حكومت‌ و سررشته‌داری‌ دنیایی‌ مطرود است‌ و انبیا و اولیا و بزرگان‌ از آن‌ احتراز می‌كردند و ما نیز باید چنین‌ كنیم‌، اشتباه‌ تأسف‌آوری‌ است‌ كه‌ نتایج‌ آن‌ به‌ تباهی‌ كشیدن‌ ملتهای‌ اسلامی‌ و باز كردن‌ راه‌ برای‌ استعمارگران‌ خونخوار است‌، زیرا آنچه‌ مردود است‌ حكومتهای‌ شیطانی‌ و دیكتاتوری‌ و ستمگری‌ است‌ كه‌ برای‌ سلطه‌جویی‌ و انگیزه‌های‌ منحرف‌ و دنیایی‌ كه‌ از آن‌ تحذیر نموده‌اند؛ جمع‌آوری‌ ثروت‌ و مال‌ و قدرت‌طلبی‌ و طاغوت‌ گرایی‌ است‌ و بالاخره‌ دنیایی‌ است‌ كه‌ انسان‌ را از حق‌ تعالی‌ غافل‌ كند. و اما حكومت‌ حق‌ برای‌ نفع‌ مستضعفان‌ و جلوگیری‌ از ظلم‌ و جور و اقامه ی عدالت‌ اجتماعی‌، همان‌ است‌ كه‌ مثل‌ سلیمان‌ بن‌ داوود و پیامبر عظیم‌الشأن‌ اسلام‌ ـ صلی‌الله علیه‌ و آله‌ ـ و اوصیای‌ بزرگوارش‌ برای‌ آن‌ كوشش‌ می‌كردند؛ از بزرگترین‌ واجبات‌ و اقامه ی‌ آن‌ از والاترین‌ عبادات‌ است‌، چنانچه‌ سیاست‌ سالم‌ كه‌ در این‌ حكومتها بوده‌ از امور لازمه‌ است‌. باید ملت‌ بیدار و هوشیار ایران‌ با دید اسلامی‌ این‌ توطئه‌ها را خنثی‌ نمایند. و گویندگان‌ و نویسندگان‌ متعهد به‌ كمك‌ ملت‌ برخیزند و دست‌ شیاطین‌ توطئه‌گر را قطع‌ نمایند.

فرازی از وصیت نامه ی سیاسی ـ الهی امام خمینی (س)

بلکه شهدا زنده اند ...

ghoghnoos-1889 — Mon, 17 Sep 2007 10:02:18 GMT

دوستان خوبم سلام !

از طرف موسسه ی مدرسه ی عشق یک هفته ما را به مشهد بردند . یکی از این روزها که برای زیارت شهدای گمنام به کوهسنگی رفته بودیم یکی از بسیجیان و رزمندگان 8 سال دفاع مقدس به نام آقای اکرمی آمدند و برایمان صحبت کردند که گوشه ای از سخنانشان ذهن مرا به خود مشغول کرده است و من را متعجب کرده است . سعی می کنم این قسمت را بی کم و کاست برای شما نقل کنم :

« ایشان یک دوست داشتند به نام حمید گلستانی که هم محله ای و هم مدرسه ای *1 بودند و بعد با هم به جبهه می روند و پس از سالها مبارزه علیه باطل حمید گلستانی در سال 1367 به درجه ی رفیع شهادت نایل می شود .

اقای اکرمی می گوید : من بعد از شهادت حمید 5 سال هر هفته پنجشنبه ها به بهشت زهرا می رفتم ، ساعتها می نشستم ، حرف می زدم ، درد دل می کردم ، گریه می کردم ... تا اینکه بعد از این 5 سال یک شب که ساعت 1 و 2 شب از بهشت زهرا به خانه بر میگشتم عجیب منقلب شده بودم ، حال و هوای خاصی داشتم و خیلی ناراحت بودم . به اتاقم رفتم ، در را بستم و شروع کردم به گریه کردن . گفتم : «حمید ! مگر نمی دانی دوستی متقابل است ؟ دوستی که یک طرفه نمی شود ، من 5 سال است که هر هفته آمدم بهت سر زدم چرا تو یک بار در خواب ، در بیداری به من سر نمی زنی ؟ » گفتم : « حمید ! به خدا قسم اگر نیایی من هم دیگرهیچ وقت بهشت زهرا نمی آیم ! » در همین حال و هوا بودم که متوجه شدم یکی دارد در اتاقم را می زند ، فکر کردم برادرم هست چون ایشان هر وقت شبها خوابش نمی برد به اتاق من می آمد تا با هم صحبت کنیم . به همین خیال اشکهام را پاک کردم و رفتم در اتاق را باز کردم ... دیدم حمید است ، باورم نشد فکر کردم خیالاتی شدم چشمهایم را بستم و دوباره بازکردم ، واقعا خودش بود ...

کلی با هم حرف زدیم ، از هر دری سخن گفتیم . خیلی چیزها از گذشته ، حال و آینده برایم گفت : از دوم خرداد ، از وقایع دوران ریاست جمهوری خاتمی ، از حادثه ی کوی دانشگاه ؛ آن وقت که خیلی ها می گفتند دارد انقلاب می شود و نظام در آستانه ی از هم پاشیده شدن قرار گرفته است من به پشتوانه حرف شهید گلستانی به اطرافیان اطمینان می دادم که این حادثه ، یک آشوب موقتی و زود گذر است . شهید برایم از حادثه ی سوم تیر گفت و اینکه از بین کاندیدا ها کسی به ریاست جمهوری می رسد که من را خوشحال می کند و مرد خوب و خدمتگزاری است و از بین همه تنها کسی که مرا خوشحال می کرد احمدی نژاد بود ...

آقای اکرمی می گفت : شهید حمید گلستانی به من گفته که قرار بوده در تهران زلزله ی سنگینی رخ دهد که شهدا با واسطه کردن حضرت فاطمه زهرا (س) مانع از وقوع آن شده اند ... دیگر آنکه من از او پرسیدم من چه زمان خواهم مرد شهید سه تن از دوستانم را نام برد و گفت بعد از آنها نوبت توست .

آقای اکرمی اشاره کرد که من این ملاقات را برای هیچکس تعریف نکرده بودم تا چند سال پیش که تصادف سختی کردم به طوری که قسمت راست بدنم به سختی آسیب دیده بود *2 و دچار خونریزی مغزی شده بودم و دکتر ها نمی توانستند این خونریزی را متوقف کنند ، فکر می کردم که خواهم مرد و خودم را کاملا آماده ی رفتن کرده بودم که بعد از چند روز ناگهانی به یاد ملاقاتم با شهید گلستانی افتادم و اینکه در آن وقت هر سه تن از دوستانم زنده بودند ... مطمئن شدم که زنده خواهم ماند و عجیب اینکه خونریزی مغزی هم متوقف شد و حتی لخته خونی هم در مغزم نماند ... *3 »

شاید باور کردن این حرفها برای چون منی که ایمان کاملی ندارم سخت باشد اما فراموش نکنیم که خداوند خود در قرآن می فرماید :

« گمان نکنید که شهدا مرده اند بلکه آنها زنده اند و در نزد خدای خود روزی می خورند . »

و این گفته ی شهید آوینی را به یاد داشته باشیم که :

« پندار ما این است که ما مانده ایم و شهدا رفته اند اما حقیقت آن است که زمان ما را با خود برده است و شهدا مانده اند . »

پی نوشت

1* همان دبیرستانی که احمدی نژاد هم توش درس خوانده است ، فکر می کنم اسمش دانشمند بود .

2* آثار جراحت هنوز هم روی پیشانی ایشان باقی مانده بود .

3* دیدار آقای اکرمی با شهید گلستانی به سال 1372 مربوط می شود .

پیرمرد های کاموایی

ghoghnoos-1889 — Sun, 26 Aug 2007 07:09:03 GMT

در یک صبح دم تابستانی که هوا

به غبار زرد رنگ غریبی آلوده بود

و شهر

بوی سنگین هندوانه و شبدر خرده شده می داد

دو پیرمرد استخوانی که هر دو

موی سرشان را ناشیانه شانه کرده بودند

تنها و بی حواس پا برهنه به ایوان ها آمدند !

آن ها بدون این که اسم خود را به یاد داشته باشند

یکی در ایوان طبقه ی اول

و دیگری در ایوان طبقه ی دوم یک ساختمان گنجشکی رنگ

دل تنگ نشستند !

آن ها سعی کردند با کشیدن موی سر و به خصوص ریش خود

و روشن دیدن نوک بینی

به خاطرات سردرگم و تقریبا کور گذشته فکر نکنند . . .

اما برای هیچ کدامشان میسر نبود !

پیرمرد سرخ رنگی که در ایوان طبقه ی دوم نشسته بود

برای لحظه یی حس کرد که پاهایش سنگین تر شده اند !

او نسیم را می شناخت و به آن اطمینان عاطفی داشت !

برای این که دهانش خشک نشود و پاهایش ورم نکند

گره انتهایی پاهایش را باز کرد و

هر دو پا را از نرده آویزان کرد

تا هوایی خورده باشند !

پیرمرد سبزی که در ایوان طبقه ی اول نشسته بود

غرق در حس ته نشین شده ی عشق و

غریزه ای که هیچ عضوی از اعضایش را آشفته نمی کرد !

بی حوصله در انتهای نگاه مه آلود خود

در دشتی مالامال از سوزن های بزرگ

به تشییع جنازه پیره زنی که او را بدون تابوت می بردند

کمی فکر کرد . . .

بعد چند بار با انگشت

روی زمین سخت ایوان

علامت + کشید و چند بار انگشتانش

را در کف دست ها خواباند

وبعد برای آن که عرق سرد کف دستش خشک شود

آن را در هوا حرکت داد !

در آن لحظه بی آن که خود ببیند !

دستش در هوا به نخی برخورد کرد !

او بنا به طبیعت همیشگی

- که چوب کبریت ها را می جوید -

نخ را گرفت و کشید و کشید و کشید . . .

تا اولین خمیازه و سر گیجه که نشانه ی رسیدن شب بود

کارش به کشیدن و گلوله کردن کاموای قرمز گذشت !

او خوشحال بود که آن روز را به هیچ چیز فکر نکرده بود

و هیچ وقت هم نفهمید

که پیرمرد سرخ رنگی در ایوان طبقه ی دوم

آرام

محو شده است !

« حسین پناهی »

عدل الهی (2)

ghoghnoos-1889 — Wed, 15 Aug 2007 14:15:18 GMT

آنچه در خلقت وجود دارد « تفاوت » است نه « تبعیض » . « تبعیض » آن است که در شرایط مساوی و استحقاقهای همسان ، بین اشیاء فرق گذاشته شود ، ولی « تفاوت » آن است که در شرایط نامساوی ، فرق گذاشته شود . به عبارت دیگر تبعیض از ناحیه ی دهنده است و تفاوت ، مربوط به گیرنده .

با یک مثال ساده ، مطلب روشن می شود : اگر یک معلم به دانش آموزانی که همه در یک درجه هستند و کار آنها یکسان است نمره های مختلفی بدهد ، این تبعیض است ؛ ولی اگر معلم ، همه را به یک دیده بنگرد و همه را یک جور تعلیم دهد و یک جور امتحان کند و سوالات امتحانی که طرح می کند برای همه یکسان باشد ، آنگاه برخی از شاگردان او به خاطر کودنی و کم هوشی ، یا به خاطر ساعی نبودن ، از عهده ی امتحان به خوبی یا اصلا بر نیایند و برخی دیگر از شاگردان به علت استعداد قوی و کار خوب ، سوالات امتحانی را کاملا جواب بدهند ، و معلم به هرکدام آنها بر طبق جوابهای امتحانی نمره بدهد که قهرا مختلف خواهد بود ، در اینجا تفاوت رخ داده نه تبعیض . عدالت این نیست که معلم ، همه ی نمره ها را جمع کند و بعد بین همه ی دانش آموزان بطور مساوی قسمت کند ؛ عدالت این است که به هر کدام آنچه را که استحقاق دارد بدهد . در اینگونه موارد ، فرق گذاشتن ، عین عدالت و مساوات است ، و فرق نگذاشتن ، عین تبعیض و ظلم .

حال باید دید راز تفاوتها چیست ؟ راز تفاوتها یک کلمه است : « تفاوت موجودات ، ذاتی آنها می باشد و لازمه ی نظام علت و معلول است ».

در حکمت الهی ، این بحث ، تحت عنوان «کیفیت صدور موجودات از ذات باری » مطرح می گردد . موضوع بحث این است که : آیا اراده ی خدا بطور جدا جدا به آفرینش موجودات تعلق می گیرد ؟ مثلا اراده می کند و آقای « الف » را می آفریند ، اراده ی دیگری می کند و آقای « ب » را می آفریند و اراده ی سومی می کند و فرضا شیء « ج » را خلق می کند ؛ و همین طور هر چیزی را با اراده ای جداگانه و مخصوص به آن چیز خلق می کند ؟ یا آنکه همه ی اشیاء را با یک اراده ی واحد و بسیط ایجاد می نماید ؟

گروهی از متکلمین که در معارف الهی ، « سطحی » فکر می کنند طرفدار احتمال اول اند ؛ ولی آنچه را که دلائل دندان شکن عقلی و براهین قاطع فلسفی اثبات می کند و شواهدی از قران کریم نیز بر درستی آن هست ، نظریه ی دوم است . به موجب این نظریه ، همه ی جهان از آغاز تا انجام ، با یک اراده ی الهی به وجود می آید ، یعنی بینهایت چیز به وجود می آید و همه با اراده ی خدا به وجود می آید ولی نه با اراده های جدا جدا ، بلکه فقط با یک اراده ، آن هم یک اراده ی بسیط ، چنانکه قرآن کریم می فرماید :

« انّا کُلّ شی ءخلقناه بقدر و ما امرُنا الّا واحدة کلمح بالبصر . »

« ما همه چیز را با اندازه و قدر مشخص آفریده ایم و کار ما جز یکی نیست ، همچون چشم بر هم زدن .»

به موجب این عقیده ، برای آفرینش ، نظام خاص و قانون و ترتیب معینی است و اراده ی خدا به وجود اشیاء ، عین اراده ی نظام است . از همینجا است که قانون علت و معلول و یا « نظام اسباب و مسببات » به وجود می آید . معنای « نظام اسباب و مسببات » این است که هر معلولی علت خاص ، و هر علتی معلول مخصوص دارد ؛ نه یک معلول مشخص ممکن است از هر علتی بدون واسطه صدور یابد و موجود گردد و نه یک علت معین می تواند هر معلولی را بی واسطه ایجاد کند . در حقیقت ، هر موجود و هر شیء در نظام علت و معلول ، جای مشخص و مقام معلومی دارد ، یعنی آن معلول ، معلول شیء معینی است و علت شیء معین ، و این همان مفهوم دقیق « انّا کُلّ شی ءخلقناه بقدر » است .

« برگرفته از کتاب عدل الهی استاد مرتضی مطهری »